اول متوسطه
زندگینامه ی دکتر حسابی
زندگِی پدرش (سِید عباس معزالسلطنه) و مادرش (گوهرشاد حسابِی) هر دو اهل تفرشبودند. او چهار سال اول دوران کودکِی اش را در تهران سپرِی نمود. سپس به همراه والدِین و برادرش عازم شامات شد. در هفت سالگِی تحصِیلات ابتداِیِی خود را دربِیروت با تنگدستِی و مرارتهاِی دورِی از مِیهن، در مدرسه کشِیش هاِی فرانسوِیآغاز کرد. در همان زمان تعلِیمات مذهبِی و ادبِیات فارسِی را نزد مادرش فرا مِی گرفت. او قرآن و دِیوان حافظ را از حفظ مِی دانست. او همچنِین بر کتب بوستان،گلستان سعدِی، شاهنامه فردوسِی، مثنوِی مولوِی و منشات قائم مقام فراهانِی اشراف کامل داشت. محمود حسابِی در ۱۲ شهرِیور سال ۱۳۷۱ هجرِی شمسِی دربِیمارستان دانشگاه ژنو درگذشت. آرامگاه (خانوادگِی) وِی در شهر تفرش قرار دارد. تحصِیلات شروع تحصِیلات متوسطه او مصادف با آغاز جنگ جهانِی اول و تعطِیلِی مدارس فرانسوِی زبان بِیروت بود. از اِین رو به مدت دو سال در منزل به تحصِیل پرداخت. پس از آن در دانشگاه آمرِیکاِیِی بِیروت به تحصِیلات خود ادامه داد. در سن هفده سالگِی لِیسانس ادبِیات، و در سن نوزده سالگِی لِیسانس بِیولوژِی را اخذ نمود. پس از آن در رشته مهندسِی راه و ساختمان از دانشکده فرانسوِی مهندسِی در بِیروت فارغ التحصِیل شد. در آن دوران با اشتغال در نقشه کشِی و راهسازِی، به امرار معاش خانواده کمک مِی کرد. او همچنِین در رشته هاِی پزشکِی، رِیاضِیات وستاره شناسِی به تحصِیلات دانشگاهِی پرداخت. آثار آثار به جاِی مانده از محمود حسابِی در زمِینه هاِی فِیزِیک، زبان فارسِی و پژوهش هاِی فرهنگِی شامل ۲۱ کتاب و مقاله است. برخِی از مهمترِین آثار وِی عبارتند از: ۱ کتاب هاِی فِیزِیک دبِیرستان ۱۳۱۸. ۲ کتاب دِیدگانِی فِیزِیک دانشگاه تهران ۱۳۴۰. ۳ Essaid Interpretation des Ondes de Broylie، الکترودِینامِیک (۱۹۴۵) ۴ A Strain Theory of Matter، کتابِی در تفسِیر امواج دوبر در شش رساله، دانشگاه تهران ۱۹۴۶. ۵ Theoretical Evidence for the Existence of a Light-Charged Particle of Mass Greater than That of the Electron، مقاله اِی دربارهٔ پِیشنهاد تفسِیر قانون جاذبهٔ عمومِی نِیوتون و قانون مِیدان الکترِیکِی ماکسول چاپ شده در گزارش نشرِیه انجمن فِیزِیک آمرِیکا ۱۹۴۸. ۶ Continuous Particles، مقاله اِی دربارهٔ ذرات پِیوسته چاپ شده در نشرِیه آکادمِی علوم آمرِیکا ۱۹۴۷. ۷ Modèle de particule infinie، مقاله اِی دربارهٔ مدل بِی نهاِیت گسترده در نشرِیهٔ فِیزِیک فرانسه ۱۹۵۷. برخِی عقاِید دکتر حسابِی نسبت به تحصِیلات عالِیه زنان نظرِی منفِی داشت. هنگامِی که آلِینوش طرِیان (مادر نجوم اِیران) پس از اتمام دوره تحصِیلِی لِیسانس فِیزِیک در دانشگاه تهران از وِی درخواست بورس تحصِیلِی نمود، دکتر حسابِی با اِین دلِیل که تو ِیک زن هستِی و تحصِیل براِی تو تا همِین مرحله هم زِیاد است از اعطاِی بورس تحصِیلِی به نامبرده خوددارِی کرد. مناصب سِیاسِی وِی در سال ۱۳۳۰ به عنوان سناتور انتصابِی وارد مجلس سنا شد و تا سال ۱۳۴۲ در اِین مقام باقِی ماند. وِی هچنِین وزِیر فرهنگ کابِینه محمد مصدق بود. فعالِیت هاِی شغلِی و اجتماعِی او هم زمان با تحصِیل در رشته معدن، در راه آهن برقِی فرانسه نِیز کار مِی کرد. پس از فارغ التحصِیل شدن در رشته معدن، در معادن آهن شمال فرانسه و معادن زغال سنگ اِیالت «سار» به کار مشغول شد. طرح تاسِیس دانشگاه تهران کلِیات طرح تاسِیس دانشگاه تهران از سال ۱۳۰۷ توسط محمود حسابِی به وزِیر فرهنگ وقت آقاِی حکمت پِیشنهاد شد. طرح تفصِیلِی تاسِیس دانشگاه تهران نِیز در سال ۱۳۱۰ تهِیه و به وزِیر فرهنگ تقدِیم شد و با تلاش هاِی دکتر حسابِی و مذاکرات وِی با نماِیندگان مجلس، اِین طرح در سال ۱۳۱۲ به مجلس شوراِی ملِی رفت و در سال ۱۳۱۳ از تصوِیب مجلس گذشت . مهدِی خزعلِی به هنگام نقل خاطره دِیدارش از دکتر حسابِی چنِین نقل مِی کند: وقتِی خواستم دانشگاه تهران را تاسِیس کنم با وساطت ِیکِی از دوستان وقت ملاقاتِی از وزِیر معارف وقت گرفتم، پس از توضِیح طرح، وزِیر معارف از من پرسِید: «دانشگاه بسازِید که چه بشود؟» و من عرض کردم: «دکتر و مهندس ها که براِی تحصِیل به فرنگ مِی روند را در مملکت خودمان تربِیت کنِیم.» و او پاسخ داد: «تربِیت دکتر و مهندس براِی ما صد سال زود است.» متاثر از کوته فکرِی وزِیر معارف و ناامِید از انجام رسالتِی که بر دوش داشتم از دفتر وزِیر خارج شدم، رفِیق شفِیق که آزردگِی مرا دِید براِی تسلِی خاطر گفت من مِی توانم از اعلِیحضرت (رضا شاه) براِیت وقت ملاقات بگِیرم مشروط به اِینکه وزِیر معارف نفهمد که من اِین وساطت را انجام داده ام! وقت ملاقات با رضا شاه تعِیِین شد، براِی او طرح تاسِیس دانشگاه تهران را شرح دادم، و شاه پرسِید «که چه شود؟» عرض کردم، به جاِی آنکه جوانان ما به فرنگ بروند در مملکت خودمان دکتر و مهندس آموزش دهِیم و رضا شاه باز پرسِید «که چه شود؟» و عرض کردم: «اِین جاده ها و راه آهن را آلمان ها مِی سازند مهندسِین خودمان بسازند و ...» شاه بسِیار استقبال کرد و گفت بروِید طرحتان را بنوِیسِید به مجلس مِی گوِیم راِی بدهد! و من از همان شب شروع به نگارش طرح دانشگاه کردم. فرداِی آن روز از دربار به در خانه ام آمدند، تعجب کردم که با من چه کار دارند، دِیدم ِیکصد هزار تومان پول فرستاده اند که اعلِیحضرت فرموده اند، کارتان را شروع کنِید و طرح تان را نِیز بنوِیسِید. و اِین همان مبلغ خرِید زمِین دانشگاه تهران است و کار ساخت و ساز همزمان با نوشتن طرح آغاز شد. موسِیقِی حسابِی با شعر و موسِیقِی سنتِی اِیران و موسِیقِی کلاسِیک غرب به خوبِی آشنا بود. وِی با کمک تنِی چند از دانشجوِیان خود در دانشسراِی عالِی توانست تغِیِیراتِی در کاسه تار (ساز اِیرانِی) اِیجاد نماِید. ورزش وِی در چند رشته ورزشِی نِیز موفقِیت هاِیِی کسب کرد، از جمله کسب مدرک نجات غرِیق در رشته شنا در دوران نوجوانِی. کوه پِیماِیِی و راه پِیماِیِی از ورزش هاِی مورد علاقه وِی بود.از ورزش هاِی مورد علاقه وِی فوتبال، دوچرخه سوارِی، دوِی استقامت، چوب پا، دشت نوردِی و... بود. افتخارات به درِیافت بالاترِین نشان فرانسه لژِیون دونور نائل گردِید. خدمات موزه دکتر حسابِی نوشتار اصلِی: موزه دکتر حسابِی اندک زمانِی پس از مرگ دکتر حسابِی در سال ۱۳۷۲، خانه او تبدِیل به موزه اِی شد که در آن وساِیل شخصِی، مدارک علمِی و تحصِیلِی، نشان ها و تقدِیرنامه ها و عکس هاِی قدِیمِی و متن نطق ها و نوشته ها در آن به نماِیش گذاشته شده است. اِین موزه در خِیابان تجرِیش خِیابان مقصودبِیک قرار دارد. برخورد با پروفسور حسابِی پس از جمهورِی اسلامِی برخورد روح الله خمِینِی به نقل از روزنامه خراسان زمانِی که خمِینِی به اتاقِی که عده اِی از جمله دکتر حسابِی در آن حضور داشتند، وارد شد ابتدا به سمت پروفسور حسابِی آمد و وِی را دعوت به نشستن کرد و سپس گفت: شما ۷ نسل خدمت ارزنده به اِین مرز و بوم داشته اِید و ۷ نسل استاد و دانشجو براِی کشور تربِیت کرده اِید و صلاح نِیست که من پِیش از شما بنشِینم.[۱۵] در مقابل رضا منصورِی که در آن زمان رِیِیس انجمن فِیزِیک اِیران بوده است، مِی گوِید زمانِی که انجمن در سال ۱۳۶۶ قصد برگزارِی هماِیشِی جهت تجلِیل از پدر فِیزِیک دانشگاهِی اِیران، پروفسور حسابِی، را داشته است به دلِیل اِینکه او سناتور انتصابِی محمدرضا پهلوِی بوده است، از سوِی حراست دانشگاه شِیراز مورد تهدِید قرار گرفته و با اِین وجود حداد عادل با اغراق هاِیِی که در بِیان مرتبه علمِی دکتر حسابِی و روابط وِی با دانشمندان آن عصر در نشرِیات و کتاب هاِی درسِی مطرح شده است اعتراض برخِی چهره هاِی دانشگاهِی را بر انگِیخته است. عکسِی که به ادعاِی برخِی منابع مربوط به دکتر حسابِی و انشِیتن مِی باشد در واقع متعلق به گودل، رِیاضِی دان مشهور، است. مرحوم حسابِی در بِیان خاطرات خود به دِیدارِی کوتاه با آلبرت انشتِین اشاره مِی کند که طِی آن نظرِیه خود را براِی آن فِیزِیکدان بزرگ مطرح کرده و انشتِین از او خواسته به تحقِیقاتش در آن زمِینه ادامه دهد. طرح اعطاِی عنوان مرد علمِی سال ۱۹۹۰ در رشته فِیزِیک از سوِی مرکز بِین المللِی زندگِی نامه ها (کمبرِیج) به مرحوم دکتر محمود حسابِی، به دلِیل بِی اعتبار بودن صادرکننده آن خدمات درخشان علمِی مرحوم دکتر حسابِی را خدشه دار کرد. رضا منصورِی عضو هِیات علمِی دانشگاه صنعتِی شرِیف و معاون سابق وزارت علوم در مصاحبه اِی مِی گوِید مرحوم حسابِی زمانِی مقاله اِی مِی فرستد براِی مجله اِی در پارِیس در مورد آنچه در کتب درسِی مدارس ما ِیا برپاکنندگان کتِیبه اِی در دانشگاه اصفهان، آن را نظرِیه اِی بسِیار عمِیق و برتر از نظرِیه هاِی انِیشتِین تلقِی کرده اند. بنابر اسناد تارِیخِی اِین مقاله براِی داورِی به سِینج، نسبِیت دان معروف، داده مِی شود که داور به دلِیل برخِی اشتباهات محاسباتِی آن مقاله را براِی چاپ نمِی پذِیرد. دکتر هادِی اکبرزاده رِیِیس انجمن فِیزِیک اِیران نِیز گفت بخشِی از مطالبِی که در مورد مرحوم دکتر حسابِی از جمله همکارِی و ارتباط وِی با انشتِین مطرح مِی شود اغراق آمِیز و غِیر واقعِی است. وِی همچنِین گفت: انجمن فِیزِیک اِیران در سال هاِی اخِیر همواره با طرح اِین قبِیل مطالب اغراق آمِیز برخورد کرده و از جمله در دوره قبلِی هِیات مدِیره انجمن طِی نامه اِی به رِیاست دانشگاه اصفهان به درج برخِی مطالب غِیرواقعِی و اغراق آمِیز در کتِیبه ِیادبود دکتر حسابِی اعتراض کرده است. بنا به گفته اِیرج حسابِی، پروفسور حسابِی چند سال قبل از فوت وامِی به مبلغ ۴۸ مِیلِیون تومان به جهت انجام فعالِیت هاِی تحقِیقاتِی از ِیکِی از بانک ها درِیافت نمود و منزل خود را به رهن بانک در آورد. پس از چندِی وِی درگذشت و موفق به بازگرداندن مبلغ نشد و در سال ۱۳۸۸ مبلغ وام با احتساب بهره اش بر ۵ مِیلِیارد تومان بالغ گردِیده است و بانک بر درب منزل دکتر حسابِی که موزه نِیز در آن واقع است آگهِی حراج نصب نمود.
حسابِی در دانشگاه سوربن فرانسه، در رشتهٔ فِیزِیک به تحصِیل و تحقِیق پرداخت. در سال ۱۹۲۷ مِیلادِی در سن بِیست و پنج سالگِی دانشنامه دکتراِی فِیزِیک خود را، با ارائهٔ رساله اِی تحت عنوان «حساسِیت سلول هاِی فتوالکترِیک»، با درجه عالِی درِیافت نمود.
وِی با وجود امکان ادامه تحقِیقات در خارج از کشور، به اِیران بازگشت و به پاِیه گزارِی علوم نوِین و تاسِیس دارالمعلمِین و دانشسراِی عالِی، دانشکده هاِی فنِی و علوم دانشگاه تهران، نگارش ده ها کتاب و جزوه و راه اندازِی و پاِیه گزارِی فِیزِیک و مهندسِی نوِین پرداخت.
برچسب:
نویسنده: گشاني